روستای فسخود قسمتی از دهستان علیا یکی از توابع شهرستان اردستان واقع در استان اصفهان است که در مختصات جغرافیایی ۳۳ درجه شمالی و ۵۲ درجه شرقی قرار گرفته است.

در لغتنامه دهخدا از دهستان علیا و روستای فسخود اینچنین یاد شده است: «علیا یکی از دهستان های چهارگانه شهرستان اردستان است که در خاور آن واقع شده و از شمال به دهستان گرمسیر، از جنوب به دهستان برزاوند و بخش کوهپایه شهرستان اصفهان، از خاور به دهستان پایین از باختر به شهرستان کاشان محدود می شوند.» اطلاعات دقیقی از میزان قدمت و زمان به وجود آمدن روستای فسخود در دست نیست، اما آنچه از نوشته های روی سنگ قبرها و به ویژه مقبره امامزادگان موسی و قادر فرزندان امام محمد باقر(ع)، برمی آید حکایت از گذر قرون متمادی از زمان به وجود آمدن این روستای قدیمی دارد. این روستا آب و هوای نسبتا معتدلی دارد و آب مزروعی آن از قنوات تامین می شود. محصولات عمده آن غلات، گردو، بادام، قیسی و کتیرا است و بخش عمده ای از مشاغل اهالی این روستا را زراعت و مختصری گله داری و صنعت محلی آن، کرباس بافی تشکیل می دهد.

اگر از تهران به اصفهان می روید، یا حتی اگر ساکن اصفهان و شهرهای حومه اش هستید، برای شما یک پیشنهاد نو و دست نخورده داریم. روستای «فَسَخود» دقیقا جایی میان دو شهر اصفهان و نطنز واقع شده است و با هر کدام از این دو شهر حدود یک ساعت فاصله دارد. از نطنز باید یک جاده فرعی را به سمت این روستا طی کنید.

در بخش کشاورزی این روستا در گذشته نظام ارباب رعیتی حکمفرما بوده است. بر این اساس در زمان قاجار یکی از شاهزادگان دربار به نام «مهدی قلی میرزا» که از نوادگان ظل السلطان یکی از حکام اصفهان بود، این روستا را جهت تفرجگاه خود انتخاب نمود و در آن باغ سرسبز و زیبایی تاسیس کرد که انواع درختان میوه در آن وجود داشت. بقایای این باغ هنوز در میان دیگر باغات روستا قابل مشاهده است و به «باغ سنجدین» معروف و وجه تسمیه آن هم به دلیل داشتن درختان سنجد است. این باغ حالا از آن اهالی روستا و یکی از پیشنهادات ما برای گشت و گذار در فسخود است. باغ های به هم پیوسته و دشت سرسبز این روستا مسیر جذابی را برای پیاده روی ماجراجویانه فراهم می کنند.

با این حال واقع شدن روستا در حاشیه یک رودخانه کم آب یا به نوعی بی آب و فصلی و همچنین وجود کوه های بلند در اطراف روستا به خصوص دو کوه بلند در قسمت شمال و جنوب به نام های زردکوه که در زبان محلی به زرجه معروف است و یزدان کوه موجب شده کشاورزی از رونق کمتری برخوردار باشد. به همین خاطر ساکنان آن در معادن کار می کردند یا در فصول تابستان به تولید کتیرا از گیاهی به نام «گون» مشغول بودند. گیوه کشی یا ساخت گیوه های پارچه ای و چرمی هم از تولیدات مردمان زحمت کش این روستاست.

متاسفانه باید گفت با توجه به مهاجرت مردم این روستا، شاید تنها بین ۸ تا ۱۰ خانوار به طور دائم در این روستا ساکن هستند و بیشتر اهالی آن به طور فصلی، یعنی در طول ماه تابستان، در این روستا سکونت دارند. اما عده بسیاری نیز به شغل گله داری و پرورش دام مشغول بوده اند و با ییلاق و قشلاق در مراتع روستا به تولیدات دامی روی می آوردند که این امر نیز به علت دوری روستا از بازار مصرف و نبود وسایل رفت و آمد و دشواری انتقال تولیدات دامی به دیگر نقاط رفته رفته از رونق افتاد. با این وجود، فَسَخودی های اصیل همچنان تعطیلات خود را در روستای خود می گذرانند و سعی دارند رونق را به این روستای کوچک بازگردانند. همان طور که پیش تر نیز اشاره کردیم در شرق روستا کوه یزدان، در شمال آن دو کوه زردکوه یا زرجه و کورک، در جنوب چَم میل و دُندِویل و در غرب آن نیز رودخانه و دهانه دل پهنه قرار گرفته است. زردکوه یا به اصطلاح محلی زرجه کوه، یک قله بلند در راس روستا است و مقبره امام زادگان موسی و قادر در دامنه آن قرار دارد. اغلب خانه های قدیمی در اطراف این امام زاده ساخته شده و از محله های پرجمعیت این روستا محسوب می شود. دومسجد در فسخود واقع شده است که یکی در محله امام زاده و دیگری مسجد جامع که در نزدیکی قنات دوم روستا (چشمه هونی گرم) قرار دارد. در محله امام زاده مسجدی خواهید دید که از بناهای قدیمی خشت و گلی است و هنوز هم پابرجا می باشد. مسجدجامع روستا نیز که در دهه ۱۳۴۰ نوسازی شده است، امروزه پذیرای مراسم مذهبی مختلف اهالی می باشد. حالا که تا فسخود رفته اید، به ارموده هم سری بزنید. ارموده یکی از آبگاه های قدیمی روستای فسخود است که تقریبا در جنوب غربی این روستا و بین کوه چم میل و دهانه دل پهنه و در مجاورت کوهی به نام «کمبوردونی» قرار گرفته است. این محل از قدیم به واسطه داشتن ذخیره آب نسبتا قابل توجه و زمین قابل کشت به عنوان مزرعه ای خوش آب و هوا با درختان زردآلو، قیسی، توت و گردو محسوب می شده است، ولی متاسفانه در سال های اخیر به علت کاهش بارندگی و کم شدن ذخیره آب های زیرزمینی درگیر خشکسالی است.

پرستو فخاریان

کارشناس مدیریت جهانگردی